Tia UV của ánh nắng mặt trời cũng có thể gây ra tổn thương cho da, làm cháy, sạm và giảm độ đàn hồi, dẫn đến lão hóa sớm nếu không biết cách chăm sóc. Bài viết dưới đây sẽ chỉ rõ cho bạn về 6 tác hại của ánh nắng mặt trời đối với làn da của chúng ta.

Bản chất của ánh nắng mặt trời

Ánh nắng mặt trời là một trong nhiều nguyên nhân gây ảnh hưởng đến sức khỏe da. Việc tiếp xúc với tia cực tím (tia UV) có thể gây ra nhiều tác động xấu đối với làn da, từ lão hóa sớm, tăng nguy cơ mắc các loại ung thư da, đến những vấn đề sức khỏe da liên quan khác. Tia UV gây ra khoảng 90% các dấu hiệu tổn thương da. Đây là một lý do quan trọng để chúng ta chủ động bảo vệ da khỏi tác động có hại của ánh nắng mặt trời và thực hiện các biện pháp bảo vệ đúng đắn để duy trì làn da khỏe mạnh và trẻ trung.

ánh nắng mặt trời chủ yếu được tạo thành từ tia tử ngoại (UV), và chúng được chia thành ba loại chính dựa trên bước sóng tương đối của chúng, được đo bằng đơn vị nanomet (nm):

• Tia UV-A (320-400 nm): Đây là loại tia có bước sóng dài nhất trong dãy UV. Tia UV-A chiếm phần lớn ánh sáng mặt trời và có thể xâm nhập sâu vào da. Mặc dù không gây cháy nám da, nhưng chúng có thể gây tổn thương sâu ở lớp biểu bì của da và liên quan đến quá trình lão hóa da.
• Tia UV-B (280-320 nm): Tia UV-B có bước sóng ngắn hơn và có tác động mạnh hơn đối với lớp ngoại vi của da. Chúng là nguyên nhân chính gây cháy nám và làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư da. Mặc dù tia UV-B chiếm một phần nhỏ hơn so với UV-A, nhưng chúng có tác động tiêu biểu đối với sức khỏe da.
• Tia UV-C (dưới 280 nm): Tia này có bước sóng ngắn nhất và không thường xuyên đến mặt trái đất do bị lọc bởi tầng ozon. Nếu tồn tại, chúng có thể gây hại nghiêm trọng cho cả da và sức khỏe con người.

Bức xạ UVC, với bước sóng ngắn nhất và phần lớn bị hấp thụ bởi tầng ozon, thường loại tia này không ảnh hưởng đáng kể đến da. Tuy nhiên, bức xạ UVC vẫn có thể xuất hiện từ các nguồn nhân tạo như đèn hồ quang thủy ngân và đèn diệt khuẩn.

Bức xạ UVB, mặc dù không dễ xuyên qua kính, nhưng vẫn gây ảnh hưởng đáng kể đến lớp biểu bì của da và là nguyên nhân chủ yếu của hiện tượng da cháy nắng. Cường độ cao nhất của tia UVB thường xuất hiện trong khoảng thời gian từ 10 giờ sáng đến 2 giờ chiều, khi ánh sáng mặt trời đạt đến mức cao nhất. Đồng thời, tác động của tia UVB cũng mạnh mẽ hơn trong các tháng mùa hè, chiếm khoảng 70% mức độ phơi nhiễm tia UVB hàng năm của một người.

Ngược lại, bức xạ UVA, không lọc được bằng kính, trước đây loại tia này được cho là có tác động nhỏ đối với da. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện đại đã chỉ ra rằng tia UVA thực chất là nhân tố chính gây hại cho da, vì chúng có khả năng xâm nhập sâu vào da hơn so với tia UVB. Do đó, bảo vệ chống tia UVA cũng trở nên quan trọng trong việc duy trì sức khỏe của làn da.

Tia UVA và UVB gây ảnh hưởng như nào tới da

Cả tia UVA và UVB đều có thể tạo ra một loạt các vấn đề không bình thường liên quan đến làn da, bao gồm việc xuất hiện nếp nhăn, rối loạn liên quan đến quá trình lão hóa, nguy cơ mắc ung thư da và giảm khả năng miễn dịch của da trước nhiễm trùng. Ngoài ra, tia UV còn chứa các giả thiết có khả năng làm phá hủy collagen và kích thích tạo ra gốc tự do, đồng thời làm ngăn chặn quá trình sửa chữa DNA ở cấp độ phân tử.

Bức xạ UV là làm tăng số lượng nốt ruồi trên các vùng da tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Đây cũng là nguyên nhân có thể dẫn đến sự phát triển của các tổn thương tiền ác tính được gọi là dày sừng actinic. Dày sừng hoạt tính được coi là tiền ung thư vì cứ 100 người thì có một người phát triển thành ung thư biểu mô tế bào vảy, thường gặp trên mặt, tai và mu bàn tay.

Tác động của tia bức xạ UV làm tăng sự xuất hiện của nốt ruồi trên các khu vực da tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Điều này cũng là nguyên nhân chính dẫn đến sự hình thành của dày sừng actinic. Dày sừng actinic được xem là một tiền đề của ung thư, với tỷ lệ một trường hợp ung thư biểu mô tế bào vảy xuất hiện mỗi 100 người, thường xuất hiện ở khu vực như mặt, tai, và mu bàn tay.

Tiếp xúc với tia cực tím cũng có thể gây ra dày sừng tiết bã nhờn, xuất hiện giống như những tổn thương giống mụn cơm “mắc kẹt” trên da. Không giống như dày sừng hoạt tính, dày sừng tiết bã không có khuynh hướng phát triển thành ác tính.

Tiếp xúc với tia cực tím cũng có thể kích thích sự xuất hiện của dày sừng tiết bã nhờn. Bã nhờn khi bị tích tụ quá nhiều sẽ trở thành mụn cơm bị “mắc kẹt” trên bề mặt da. Trái ngược với dày sừng hoạt tính, dày sừng tiết bã không có xu hướng phát triển thành các tình trạng ác tính.

Việc tiếp xúc thường xuyên với tia UV chính là nguyên nhân chính gây nên ung thư da.

Sợi collagen phân hủy và xuất hiện các gốc tự do

Bức xạ tia cực tím có khả năng gây phá vỡ cấu trúc collagen với tốc độ cao hơn so với quá trình lão hóa tự nhiên của da. Cơ chế này được thực hiện thông qua khả năng thâm nhập vào lớp giữa của da, hay còn gọi là hạ bì, làm cho elastin tích tụ không bình thường và dẫn đến sự đổ vỡ của collagen. Khi tiếp xúc kéo dài, quá trình này diễn ra nhanh chóng, dẫn đến việc xuất hiện nếp nhăn và làn da mất đi sự đàn hồi một cách nhanh chóng.

Tia UV cũng đóng vai trò là một yếu tố kích thích cho quá trình tạo thành các gốc tự do. Bởi vì các điện tử thường tồn tại theo cặp, phân tử trong gốc tự do cần tìm kiếm điện tử bị thiếu từ các phân tử khác. Điều này tạo ra một chuỗi phản ứng làm hỏng tế bào ở cấp độ phân tử, khiến cho cấu trúc tế bào trở nên không ổn định. Các gốc tự do còn làm tăng số lượng enzym phân hủy collagen, tác động gián tiếp để thay đổi vật chất di truyền của tế bào theo hướng có thể gây hại và có tính ác tính.

Ảnh hưởng tới hệ thống miễn dịch

Hệ thống miễn dịch đóng vai trò quan trọng như một “lá chắn” tự nhiên, chống lại các tác nhân gây nhiễm trùng và cả những tế bào lạ, bất thường, bao gồm cả tế bào ung thư của chính cơ thể. Hàng rào bảo vệ miễn dịch này bao gồm các tế bào bạch cầu chuyên biệt, được biết đến là tế bào lympho T, cũng như tế bào da được gọi là tế bào Langerhans.

Khi da tiếp xúc với ánh nắng mặt trời ở mức độ cao, một số hóa chất được giải phóng có tác dụng tích cực ngăn chặn sự hoạt động của các tế bào miễn dịch này. Điều này có thể làm suy giảm khả năng phản ứng miễn dịch toàn thân, làm cho hệ thống miễn dịch trở nên ít hiệu quả hơn trong việc nhận diện và loại bỏ các tế bào bất thường, bao gồm cả những tế bào ung thư, từ cơ thể.

Tuyến phòng thủ miễn dịch cuối cùng của cơ thể là apoptosis, hay còn gọi là quá trình tự chế của tế bào. Theo cơ chế này, các tế bào bị tổn thương nghiêm trọng tự giết chính mình, ngăn chặn khả năng chúng phát triển thành tế bào ung thư. Điều này giải thích tại sao da có xu hướng bong tróc sau khi bị cháy nắng – một biện pháp tự nhiên để loại bỏ các tế bào có khả năng gây hại.

Tuy quá trình apoptosis vẫn còn nhiều điều chưa được hiểu đầy đủ, nhưng có nghiên cứu cho thấy rằng tiếp xúc với tia cực tím quá mức có thể ngăn chặn quá trình này. Điều này tạo cơ hội cho các tế bào tiền ung thư, thường bị tổn thương do tác động của tia UV, trở thành tế bào ác tính, không thể tự hủy như trong quá trình apoptosis bình thường. Do đó, việc tiếp xúc quá mức với tia UV có thể tăng nguy cơ phát triển và lan rộng của tế bào ung thư.

Tiếp xúc lâu với ánh nắng mặt trời khiến da bị thâm sạm và tàn nhang

Năng lượng từ tia UV, khi tác động trong thời gian dài, có thể gây thay đổi cấu trúc da, dẫn đến hiện tượng mất đàn hồi do ảnh hưởng của năng lượng mặt trời. Kết quả của quá trình này là da trở nên nhăn, và mất đi sự tươi trẻ, có thể thấy rõ qua sự sạm màu của da. Năng lượng từ ánh nắng mặt trời cũng có thể làm cho các mạch máu trở nên mỏng hơn, gây ra hiện tượng dễ bị bầm tím và gân nhện nổi lên trên bề mặt da.

Hiện tượng phổ biến nhất khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, gây ra tổn thương cho da là tàn nhang. Tàn nhang xuất hiện khi tế bào sản xuất sắc tố da (tế bào hắc tố) bị tổn thương, dẫn đến việc hình thành các đốm tàn nhang. Một dạng khác là đốm đồi mồi, thường xuất hiện ở các vùng như mu bàn tay, ngực, vai, cánh tay và lưng trên, thường gặp ở người già. Điều này không liên quan đến tuổi tác mà là kết quả của tổn thương da do ánh nắng mặt trời.

Mặt khác, tiếp xúc lâu dài với tia UV cũng có thể dẫn đến việc xuất hiện các đốm trắng trên chân, tay và cánh tay, do năng lượng bức xạ mặt trời gây hủy hoại các tế bào hắc tố trong da.

Gây ung thư da và u hắc tố phát triển trong cơ thể

Khả năng gây ung thư da của ánh nắng mặt trời đã được biết đến từ lâu. 3 loại ung thư da thường gặp trên lâm sàng là ung thư tế bào hắc tố, ung thư biểu mô tế bào đáy và ung thư biểu mô tế bào vảy.

Trong đó, ung thư u tế bào hắc tố là loại ác tính gây chết người nhiều nhất trong 3 loại vì khả năng di căn mạnh mẽ hơn. Ngược lại, ung thư biểu mô tế bào đáy có tần suất gặp cao nhất nhưng thường lan rộng tại chỗ thay vì di căn. Còn lại ung thư biểu mô tế bào vảy là loại phổ biến thứ 2 và di căn nhanh, mặc dù không phổ biến như u tế bào hắc tố ác tính.

Tóm lại, ánh nắng mặt trời có nhiều công dụng đối với sức khỏe nhưng mỗi người cần nên có biện pháp bảo vệ, chăm sóc da thích hợp khỏi sự phơi nhiễm quá mức. Việc tiếp xúc thường xuyên với tia UV trong nhiều năm chính là nguyên nhân chính gây ra ung thư da. Vì vậy, mọi người để có thể tự bảo vệ mình bằng các biện pháp đơn giản như che đậy các vùng da nhạy cảm, bôi kem chống nắng, tránh ra ngoài khi ánh nắng mặt trời chiếu mạnh,… Bằng những cách nay sẽ giúp bạn giảm khả năng mắc phải các bệnh ung thư về da cho ánh nắng mặt trời mang lại.

Xem thêm các thông tin từ Mỹ phẩm Dr.Belter tại đây

Các kênh của Dr.Belter: 

• Facebook: https://www.facebook.com/drbelter.vn
• Instagram: https://www.instagram.com/dr.beltervietnam/
• Tiktok: https://www.tiktok.com/@dr.belter.vn
• Youtube: https://www.youtube.com/@dr.beltervietnamofficial141